سيده نصرتبيگم امين ( بانوى اصفهان )
409
تفسير مخزن العرفان در علوم قرآن ( فارسى )
تبعيد گردانيد و بين آنها صد هزار پسر بود كه بين سلاطينى كه با هم همدست بودند تقسيم نمود و از آن جمله عزيز بود كه پس از آنكه از دست آنها نجات يافت سوار خرى شد و بسوى بيت المقدس روانه گرديد و از منظره و ويرانى بيت المقدس متوحش گرديد و از روى تعجب گفت أَنَّى يُحْيِي هذِهِ اللَّهُ بَعْدَ مَوْتِها چگونه خداوند اين را زنده مكند بعد از مردن آن ، و نيز در توجيه آيه چنين اظهار مىنمايد كه تعجب عزيز راجع به تعمير بيت المقدس بوده نه مردگان زيرا كه ضماير در هذه و موتها عايد به خرابى بيت المقدس مىشود نه مردگان و بنا بر اينوجه معنى آيه چنين مىشود كه چگونه خداوند تعمير مىكند بيت المقدس را بعد از خرابى آن . ( پايان ) ظاهرا اين توجيه به نظر درست نمىآيد به چند دليل : 1 - تعمير دهى بلكه شهرى تعجبآور نيست كه پيمبرى مثل عزيز تعجب كند در چگونگى تعمير آن . 2 - موت و حيات بر جمادات صادق نمىآيد و اينكه در كلام اللَّه است يُحْيِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِها موت و حيات زمين راجع به نباتات است كه از زمين ميرويد نه خاك و عمارات آن . 3 - بقرينه باقى حكايت كه در آيه بيان شده كه عزيز صد سال مرد و بعد از صد سال زنده شد و خر پوسيده او نيز زنده شد شاهد ظاهرى است كه تعجب او راجع بزنده شدن مردگان بوده نه تعمير دهى پس معنى آيه چنين مىشود كه عزيز گفت چگونه اهل اين زمين زنده مىشوند بعد از مردنشان و اين آيه نظير قوله تعالى است وَ سْئَلِ الْقَرْيَةَ و مقصود اهل قريه مىباشد و نظير اين آيه در كلام اللَّه و نيز در كلمات فصحا بسيار ديده شده فَأَماتَهُ اللَّهُ مِائَةَ عامٍ ثُمَّ بَعَثَهُ پس از آنكه عزيز تعجب كرد كه چگونه مردگان در قيامت زنده مىگردند بامر خداوند او مرد و بعد از يكصد سال وى را زنده گردانيد به همان طورى كه قبل از مردنش زندگانى مىنمود .